Fotoğraflar: Hakan Bahar
XVIII. yüzyıl geri dönmüyor zira aslında hiç gitmedi. Palais Galliera’da açılan “Fashion in the 18th Century. A Fantasized Legacy” standı tam da bu fikrin peşinden gidiyor. Lakin stant XVIII. yüzyılı tarihî bir devir olarak anlatmaktan çok onun nasıl bir fanteziye dönüştüğünü inceliyor. Problem artık Marie-Antoinette’in nitekim nasıl giyindiği değil, onun sonraki jenerasyonlar tarafından nasıl hayal edildiği.
Galliera’nın pembe salonunda, John Galliano’nun Christian Dior için tasarladığı su yeşili tül elbise önünde duraksıyorum. François Boucher’den ilham alarak yaratılan bu ensemble, 2007-2008 Haute Couture koleksiyonuna ilişkin. XVIII. yüzyıl burada bitmemiş, yalnızca yine doğmuş. Stant boyunca XVIII. yüzyıl, couture, sinema, editorial moda, pop kültür ve kuir estetik ortasında dolaşan yaşayan bir görsel hafıza üzere karşımıza çıkıyor. Salonlarda ilerledikçe moda tarihinin doğrusal ilerlemediğini hissediyorsunuz; silüetler hayaletler üzere geri dönüyor. Geniş panier’ler, balinalı korseler, Lyon ipekleri, robe à la française’in sırt boyunca düşen Watteau pileleri ve abartılı saç mimarileri sadece dekoratif bir ihtişamı temsil etmiyor. Standın asıl ilgilendiği şey vücudun nasıl sahnelendiği. XVIII. yüzyıl sadece yeni kıyafetler yaratmadı, yeni bir vücut fikri yarattı. Duruş, yürüyüş, omzun açıklığı, belin kırıldığı nokta, hatta bakışın tarafı bile toplumsal bir koreografinin kesimiydi.
Standın en etkileyici modüllerinden biri Marie-Antoinette’e ilişkin korse. 1997’de bir modacının hesap defterinin sayfaları ortasında bulunan bu kesim, yüz on yıl boyunca orada sessizce beklemiş. Son derece kırılgan olduğu için nadiren gösterilen korse burada sırf tarihi bir nesne üzere durmuyor, görünüş ile disiplin, hafıza ile vücut ortasındaki alakayı hatırlatan bir iz üzere çalışıyor. Korse hiçbir vakit sadece estetik değildi. Tıpkı vakitte bir vücut siyasetiydi. Ve tahminen de XVIII. yüzyıl bugün hâlâ bu kadar güçlü zira çağdaş moda da hâlâ vücut üzerinden kimlik kurmaya devam ediyor.
Kırmızı duvarlı salonlarda ise diğer bir an: P.A.J. Dagnan-Bouveret’nin 1883 tarihli Le Duo tablosu. Bir piyano başında oturan bayan, XVIII. yüzyıl kıyafeti giyiyor — lakin yıl 1883. XIX. yüzyılın sonunda yaşayan biri, yüz yıl öncesini hayal ediyor. Stant tam bu noktada tarihi referansı çağdaş bir alana taşıyor. Chanel, Dior, Vivienne Westwood, Christian Lacroix, Louis Vuitton ve Dries Van Noten — bu isimler burada bir müzeyi ziyarete gelmemiş. Onlar da o lisanı konuşuyor. Tıpkı yerde, birebir ışık altında, tarihi silüetlerle yan yana dururken fark ediyorsunuz: camp, kitsch, kuir performans ve teatral yapaylık, aristokrat zarafetin karşısında değil — onun içinden çıkıyor.
Kataloğun son cümlesi her şeyi söylüyor: un passé qui n’en finit plus — kapanmayan bir geçmiş. Standın en güçlü tarafı tahminen tam olarak bu: XVIII. yüzyılı “tozlu bir geçmiş” olmaktan çıkarıp bugünün hâlâ kullandığı bir istek lisanına dönüştürmesi. Zira XVIII. yüzyıl artık sadece bir devir değil bir görsel kod, bir nostalji biçimi, daima tekrar üretilen bir fantezi alanı. Sergiden çıkınca insanın aklında tek bir niyet kalıyor: Moda geçmişi korumaz. Onu yine hayal eder. Bazen de tekrar giyer.
