Kapak ve Giriş Fotoğrafı
Art Direction : Hikaye Baştaş
Fotoğraf: Furkan Temir
Styling: Masha Amir

New York’ta yaşayan mimar ve dizayncı Ceren Arslan, mimarlığı sadece kalıcı yapılar üzerinden değil, sahne tasarımı, tecrübe ve öykü anlatımı üzerinden tekrar düşünen isimlerden biri. Mimarlık pratiğini moda dünyasıyla buluşturan Arslan, bugün Bureau Betak’tan kendi projesi Exit’e uzanan üretimlerinde mimarlığı bir anlatı aracına dönüştürüyor. New York’ta şekillenen yaratım sürecini, sahne dizaynından mobilyaya uzanan çok katmanlı yaklaşımını ve dijital çağda fizikî tecrübenin neden tekrar kıymet kazandığını konuştuk. Soho’da bir cumartesi sabahı başlayan sohbetimiz, mimarlığın ölçekten bağımsız, yaşayan bir niyet biçimi olduğunu tekrar hatırlattı.

Mimarlık eğitiminiz ve farklı stüdyolarda edindiğiniz tecrübelerden sonra moda sahnesi ve defile yeri dizaynına geçiş sizin için nasıl bir dönüşüm oldu? Bu süreç şuurlu bir istikamet değişikliği mi, yoksa beklenmedik bir alan keşfi miydi?
Pratt Institute’da mimarlık okurken SHoP Architects’te staj yaptım, akabinde KPF’te çalışmaya başladım. O devir birebir vakitte Exit’i üretmeye başlamıştım. Gündüz mimarlık pratiğinin içindeydim, akşam meskene dönüp kendi fikirlerimi deniyordum. Aklıma bir fikir geliyor, onu çabucak üç boyutlu olarak kuruyordum. Exit tam olarak benim oyun alanım oldu. O süreçte şunu fark ettim: Mimarlığı daha çok konsept ve öykü üzerinden düşünmeyi seviyorum. “Bu alanı kim kullanır, burada nasıl bir tecrübe yaşanır?” üzere sorular ilgimi çekmeye başladı. Sonra Kelly Wearstler’la çalışmak için Los Angeles’a taşındım. Orada daha çok iç yer ve konsept tasarımı üzerine çalıştım; renk, doku, kıssa ve atmosfer üzerinden ilerleyen işlerdi. Daha sonra mimarlık ve öykünün bir ortaya geldiği bir çalışma alanı ararken, Bureau Betak’la çalışmaya başladım ve New York’a geri döndüm. Başta stant dizaynlarıyla başladım. Sonra yavaş yavaş moda haftalarının dünyasına girdim ve şu an daha çok gösteriler ve onların etrafındaki tecrübe alanları üzerine çalışıyorum.

Modaevleriyle ya da markalarla çalışırken, bir koleksiyonun kimliği sahne tasarımı sürecine nasıl taraf veriyor?
Aslında beni cezbeden şey direkt moda değil, daha çok sahne dizaynının kendisi. Tiyatro, opera, performans sanatları üzere alanlara daima çok ilgi duydum. Moda dünyasında ise mimarlıkla minimalizmin birleştiği, daha rafine ve denetimli bir sahne lisanı var. Sanırım beni çeken taraf da buydu. Bir moda markasıyla çalışırken öykü kurmak daha kolay oluyor zira elinizde çok güçlü bir arşiv var. Bir markanın yüz yıllık geçmişine, görsel hafızasına, kodlarına bakabiliyorsunuz. Oradan yeni bir anlatı çıkarmak mümkün oluyor. Tıpkı şeyi müzisyenlerle çalışırken de hissediyorum. Bir sanatkarın müziği, tonu, dinleyici kitlesi ya da şarkı sözleri size gereç veriyor. Tasarım için besleyici bir alan açıyor. Benim için kıymetli olan şey, formun ve öykünün birbirini desteklemesi. Moda bunun için çok güçlü bir alan zira koleksiyon aslında kendi anlatısını taşıyor. Siz de yeri o anlatının kesimi haline getiriyorsunuz.

Defile yerinin koleksiyonun önüne geçmemesi gerekir mi? Yer, koleksiyonun anlatısına güçlü bir takviye sunarken ortadaki istikrar nasıl sağlanıyor?
Günün sonunda kıymetli olan her vakit koleksiyon. Zira o gösteri aslında markanın önümüzdeki altı ayını belirliyor. Mağaza lisanından kampanyaya, editoryal dünyadan satış stratejisine kadar her şeyi etkileyen birinci an o sunum. Sahne dizaynının koleksiyonun bildirisinden ilham alması gerektiğine inanıyorum. Bazen koleksiyon çok desenli oluyor ve bizim yaptığımız yer tasarımı o desenleri daha görünür kılmak için sadeleşiyor. Bazen ise tam karşıtı; öyküyü büyütmek gerekiyor. Örneğin atletik New York kadınını anlatan bir koleksiyon için havuzlu bir sahne tasarlamıştık. Sürat, vücut ve kent hissi tıpkı yerde birleşmişti. Bu türlü anlarda sahne aslında koleksiyonu destekleyerek öne çıkıyor. Lakin bu ilgiyi hiçbir vakit “biri önde, biri arkada” üzere görmüyorum. Daha çok birlikte çalışan iki katman üzere düşünüyorum. Işık, oturma tertibi, modellerin yürüyüş temposu, birinci giriş anı… Bunların hepsi anlatının bir kesimi. Ve genelde bütün bu kararlar kreatif yöneticiyle birlikte şekilleniyor.

Moda artık yalnızca koleksiyonlardan ibaret değil, tıpkı vakitte kendi dünyasını kuran bir anlatı. Tasarladığınız sahne dizaynları bu dünya için sizce ne söz ediyor?
Defile aslında bir koleksiyonun dünyaya birinci kere gösterildiği an. Kimi gösteriler yıllar sonra bile hafızada kalıyor ve birden fazla vakit hatırlanan şey yalnızca kıyafetler değil, o sunumun yarattığı atmosfer oluyor. O yüzden modaevleri artık sırf hoş bir gösteri değil, daha evvel yapılmamış yepyeni bir tecrübe yaratmaya çalışıyor. Sahne tasarımı da tam burada devreye giriyor zira sıkıntı yalnızca fizikî bir alan kurmak değil, markanın dünyasını birkaç dakikalığına gerçek bir tecrübeye dönüştürmek.

Bir defile birkaç dakika sürüyor lakin tasarımı aylar alıyor. Bu tansiyon, tasarımı daha radikal yapıyor mu? Süreksiz bir yer sizce kalıcılığa sahip olabilir mi?
Bence olabilir. Kalıcılık fizikî olmak zorunda değil, bazen büsbütün hafızayla ilgili. Bir yerde yarattığınız his insanın içinde kalabiliyor. Mimar olarak daima kalıcı olanla süreksiz olan ortasındaki ilgiyi düşündüm. İkisinin de farklı bir gücü var. Örneğin bir konser ya da bir performans birkaç saat sürüyor lakin hissettirdiği şey yıllarca sizinle kalabiliyor. O yüzden süreksiz yerlerin da çok güçlü bir tesiri olduğuna inanıyorum. Sorun sadece kalıcılık değil, yarattığınız tesirin nitekim manalı olup olmadığı. İnsan o alandan ne hissederek çıkıyor? Ne öğreniyor? Ne taşıyor? Asıl değerli olan bu.

Hangi tasarımcının, hangi koleksiyon sunumunu siz tasarlamış olmak isterdiniz?
Şu an en çok Alessandro Michele’yle çalışmak isterdim. Çok şiirsel bir tarafı var. Çok yaratıcı düşünüyor ve kendi dünyasını hakikaten çok güçlü kuruyor. Onunla çalışmak çok heyecan verici olurdu.

Exit nasıl doğdu?
Exit, yaklaşık beş yıl evvel bir mimari konsept ve araştırma alanı olarak ortaya çıktı.. KPF’te tasarım mimarı olarak çalışıyordum ve dizaynları üç boyutta ve görselleştirmeyle yapıyordum. Teknik taraftan çok görsel düşünmeye yakın olduğumu o devirde daha net fark ettim. Projeleri atmosferleriyle birlikte hayal etmek hoşuma gidiyordu. World-building dediğimiz dünya kurma kanısı daima ilgimi çekmişti. Mimarlıkla birleşince bunu üç boyutlu dizaynda buldum. Zira sahiden bir dünyanın içine giriyor ve onu baştan kuruyorsunuz. Gerecini seçiyorsunuz, ışığını düşünüyorsunuz, atmosferini oluşturuyorsunuz. Exit de tam olarak bu gereksinimden çıktı. Bilhassa pandemi devrinde daima konsept üretmeye başlamıştım. Kadife duvarlı bir basketbol alanı, mor bir pinpon odası üzere fikirler… Bir müddet sonra bunlar bir koleksiyona dönüştü. Birinci yayınlanan iş, ELLE Decor Italia’nın Milan Design Week serisinde kapak olarak yayınlandı. O an benim için çok belirleyiciydi. Zira birinci sefer mimarlıkla vermek istediğim bildirinin anlaşılmaya başladığını düşündüm. Sonrasında Exit büyümeye başladı. Stantlar, işbirlikleri, yeni yerler geldi. Lakin özünde hâlâ benim niyet alanım. Her projede tek bir fikir deniyorum. Fazla açıklama yapmadan, güçlü bir atmosfer yaratmaya çalışıyorum. Minimal lakin net bir lisan kurmak ilgimi çekiyor. Bugün baktığımda mesleğimdeki en kıymetli kırılmanın Exit olduğunu düşünüyorum. Çalıştığım ofislerden çok kendi oluşturduğum bu dünya beni bugünkü noktaya taşıdı. Zira Exit benim için yalnızca görsel bir proje değil, mimarlık, tecrübe ve insan bağlantısı üzerine düşündüğüm bir araştırma alanı. İsmi de oradan geliyor aslında. Bir kaçıştan çok, diğer bir dünyanın içine girme hissi.

Exit’in kurduğu sınırsız dünyalar kozmosuna bir de mobilyalar eklendi. Bu ölçek değişimiyle kıssa nasıl bir yere evriliyor?
Aslında mimarlıkta ölçek değişmiyor. Bir bina da tasarlayabilirsiniz, bir lamba da. İkisinde de form, işlev ve tecrübe ilgisini düşünüyorsunuz. Mobilya tarafı biraz doğal gelişti. Bir mobilya dizayncısı arkadaşım ile birlikte çalışıyorduk. Onun koleksiyonları için dijital yerler tasarlıyordum. Bir projede Tetris fikri üzerinden ilerlemeye başladık. Tetris’i daima iki boyutlu görüyoruz; ben onu üç boyutlu düşünmeye başladım. Küplerin havadan indiği, büsbütün geometrik bir dünya kurdum. O dünyayı tasarlarken bir anda içinden lambalar, koltuklar, nesneler çıkmaya başladı. Zira aslında tek bir modül sonsuz forma dönüşebiliyordu. O yüzden bugünkü mobilya dilim de hâlâ çok mimari. Daha kartezyen, sistematik ve biraz “düşük çözünürlüklü” bir estetiği var. Bu birebir vakitte bizim kuşağımızın hafızasıyla da ilgili. 90’larda büyüdük; oyunlar, ekranlar, dijital dünya daha pikselli ve daha düşük çözünürlüklüydü. O estetiğin içinde çok daha gerçek bir his vardı bence. Artık ise dijital dünya o kadar kusursuzlaştı ki neyin gerçek olduğunu ayırt etmek zorlaşıyor. Ben dijitali bir sonuç değil, bir araç olarak görüyorum. O yüzden işlerimde daima fizikî olanı geri çağırmaya çalışıyorum. Kusurları, dokuyu, materyali… Zira artık her şey fazla kusursuz ve fazla filtreli. İnsan gerçek hayatta küçük bir kusur gördüğünde bile onu daha samimi buluyor. Pixel Theory dediğim yaklaşım da biraz buradan geliyor aslında. Dijital ve fizikî ortasındaki çizgiyi sorgulayan bir alan.

New York’ta yaşamak ve üretmek düşünme biçiminizi nasıl etkiliyor? Sizce kent bugün hâlâ yeni fikirler üretiyor mu, yoksa kendi estetik lisanını mi tekrar ediyor?
Kesinlikle üretiyor. New York’un en büyük farkı insanların daima “Evet, deneyelim” demesi. Burada beşerler yaratım ve işbirliği üzerinden düşünüyor. Bu da beni çok besliyor zira istediğim insanlara ulaşabileceğimi ve yeni şeyler deneyebileceğimi hissediyorum. Bir yandan Türkiye’den geliyor olmak da benim için çok kıymetli zira New York’a diğer bir kültür taşıyorum. Türkiye hâlâ kimliğimin çok büyük bir modülü. Daima gidip geliyorum, ailemle çalışıyorum. Buradaki bakış açısıyla Türkiye’den getirdiğim hassaslık birleşince daha özgün bir alan oluşuyor bence.

Mekan tasarımı, sahne tasarımı, mobilya tasarımı derken sırada ne var?
Şu an en çok ilgilendiğim şey tecrübe odaklı mimarlık. İnsanların fizikî tecrübelere yine gereksinim duyduğu bir periyoda giriyoruz bence. Dijital dünyanın içinde ne kadar fazla vakit geçirirsek gerçek yerlere ve gerçek hislere duyduğumuz muhtaçlık da o kadar büyüyor. Ben de mimarlığı öykü anlatımıyla birleştiren daha kalıcı alanlar üretmek istiyorum. Exit’i artık daha büyük ölçekte düşünmeye başladım. Kendi stüdyomu büyütmek ve farklı disiplinlerle daha fazla çalışmak istiyorum. Moda hâlâ hayatımda lakin müzik, sinema, retail ve tecrübe tasarımı da beni çok heyecanlandırıyor. Bilhassa sinema… Bir gün Dune ya da 2001: A Space Odyssey üzere mimari bir sinemanın creative direction’ını yapmak isterim. Zira mimarlığı tek bir disiplin olarak görmüyorum; o benim medium’um ve onu farklı alanlara taşıyabileceğime inanıyorum.