Fotoğraflar: Hakan Bahar

Paris’in Marais semtinde, taş duvarlı bir avluda sessizlik yankılanıyor. Rue de la Verrerie’deki atölyesinde -kumaşın, elin, sabrın ve sadeliğin tıpkı potada eridiği o dünyada- Alaïa hâlâ nefes alıyor üzere. Alaïa moda gürültüsünü hiç sevmemişti. Onun cihanında sessizlik bir estetik biçimi, hatta bir ahlak anlayışıydı.

Fotoğraf: Mona Sapkur

Tunus’ta doğdu. Küçük yaşta heykel eğitimi aldı; insan vücudunun oranlarını, bir sanatkarın gözünden öğrenmişti. Bu form bilgisi ileride onun terziliğini biçimlendirecek, dikişi bir anatomik çizim haline getirecekti.

1956’da Paris’e taşındı. Kısa mühlet Christian Dior’un atölyesinde çalıştı, akabinde Guy Laroche ve Thierry Mugler üzere konutlarda tecrübe kazandı. Fakat Alaïa hiçbir vakit “moda sistemine” ilişkin olmadı. O, defile takvimlerinin dışında, kendi vaktini yaratmayı seçti.

1970’lerden itibaren Parisli aristokrat bayanlar için özel elbiseler dikti: Greta Garbo, Arletty, Louise de Vilmorin…1982’de, Bergdorf Goodman’ın dayanağıyla birinci defilesini sundu.1980’ler boyunca “bandaj elbise” kavramını moda literatürüne kazandırdı. Bayan vücudunu ne örten ne de teşhir eden, adeta ikinci bir deri üzere saran giysiler yarattı. Alaïa’nın atölyesi bir tıp mabet üzereydi. Modeller, dostlar, müzisyenler, sanatkarlar o avludan eksik olmazdı. Naomi Campbell ona “Papa Alaïa” kaygısı. Mutfakta pişen yemek, prova yapılan elbiseyle birebir sabrın eseridir: vakitsiz, samimi, gerçek.

1990’larda, defile takvimlerinden çekildi. Kumaşla tekrar yalnız kalmak, sessizliği dinlemek istedi. On bir yıl sonra, 23 Ocak 2003’te sunduğu Yaz/Sonbahar couture koleksiyonu, bu sessizliğin içinden doğan bir yine doğuş oldu. Giysiler neredeyse fısıltı seviyesindeydi — Alaïa’nın dehası da tam orada saklıydı.

Sessizlikten Yontulmuş Bir Geri Dönüş: 2003

23 Ocak 2003’te, on bir yıllık bir ortadan sonra Alaïa tekrar haute couture podyumuna döndü. Ceketler düz iplikten verevine döner, etekler mousseline kadar incelir, fermuarlı elbiseler sükunetle parlar. Hiçbir şey fazlalık taşımaz — her şey tam yerindedir. O sadelik, sessizliğin ihtişamıdır.

2003 yılı Alaïa için olgunluk ve bilgelik devridir. Altmış sekiz yaşına yaklaşırken artık hiçbir şeyi kanıtlama gereksinimi duymaz. Formu “tam” haline getirme arayışı soyut bir sadeliğe evrilir. Koleksiyon, neredeyse görünmez bir ihtişam taşır — güya hiçbir efor harcanmamış üzere kusursuzdur. Ceketler, mantolar, elbiseler… hepsi bir ömrün birikimini taşır. Alaïa’nın kumaşa dokunuşu hâlâ insan elinin en saf, en dürüst halidir.

Defile bir tiyatro sessizliğinde gerçekleşir. Jacques Prévert’in dizeleri, Juliette Gréco’nun sesi, Arletty’nin yankısı ortasında modeller süzülür. Işıklar altında değil gölgeler ortasında parlar Alaïa’nın bayanları: ölçülü, derin, özgür. O gün orada, haute couture’ün geleceği tekrar tanımlanmıştır.

Bir Vakıf, Bir Miras
Bugün, Fondation Azzedine Alaïa’da açılan “Sessizlikten Yontulmuş Couture Koleksiyonu – 2003” standı, o anın yankısını taşıyor. Küratörler Carla Sozzani, Joe McKenna ve Olivier Saillard, Alaïa’nın vakitsiz vizyonunu yine görünür kılıyor. Yaklaşık otuz başyapıt model, defilenin gerçekleştiği birebir kubbeli salonda sergileniyor. Bruce Weber’ın Alaïa için çektiği siyah-beyaz fotoğraflar ise bu zarafetin sessizliğini tamamlıyor. Vakfın kütüphanesi, atölyesi ve arşivleriyle birlikte Alaïa’nın kainatı artık yaşayan bir müze: sessiz, ancak sonsuz.

“Alaïa bir vakitler şöyle yazmıştı: Kumaşlarım sessizlik içinde konuşur.”

Bugün o sessizlik moda tarihinin en yüksek tınısına dönüşmüş durumda. Ve tahminen de moda artık hiç olmadığı kadar Alaïa’nın sessizliğine muhtaç. Alaïa, bir modaevinden çok bir mesken kurdu. Orada vakit daha yavaş akardı — dikiş makineleri gece boyunca çalışır, sabahın birinci ışığında kumaşlar hâlâ sıcak olurdu. Defileler sanayinin takvimine değil, Alaïa’nın iç ritmine nazaran belirlenirdi. Moda haftasının ortasında, bazen Paris’in sessiz bir gecesinde Alaïa kendi meskeninin avlusunda küçük bir masa kurar, dostlarını çağırır, modeller mutfaktan çıkar, müzik neredeyse duyulmayacak kadar kısık çalardı. O anlar, bir moda gösterisinden çok bir merasim üzereydi — terziliğe, emeğe, beşere adanmış ritüeller.

O, sistemin dışında durmayı bir isyan olarak değil, bir zarafet biçimi olarak yaşadı. Moda dünyası süratle seri üretime, imaj iktisadına ve tüketim kültürüne yönelirken Alaïa sabrı savundu. Bir giysi, tıpkı bir heykel üzere vakit isterdi. Onun atölyesi bu yüzden bir laboratuvar değil bir meditasyon alanıydı. Sessizlik, fikrin yerini alırdı; kumaş, fikirle birleştiğinde mana kazanırdı.

“Ben koleksiyon yapmam. Ben giysiler yaparım.”
— Azzedine Alaïa

Bu cümle, aslında onun tüm mesleğinin özeti. Bir Alaïa elbisesi ne geçmişe ne de bugüne aittir — yalnızca var olur. Bu, modanın geçiciliğine karşı bir varoluş biçimidir: sessiz lakin mutlak.

“Alaïa’nın dizaynları biçim üzerine düşünmektir: bir dikişin istikameti, bir fermuarın eğrisi, bir eteğin hareketi… Her şey vücudun tabiatına, kasların çizgisine, nefesin akışına nazaran şekillenir. O, vücudu örtmez, vücudu anlatır.”

Bu yüzden Alaïa’nın giysileri bir bayanın üzerinde değil, bayanla birlikte yaşar. Giysi vücuda değil, vücuttan doğar.

Onun dünyasında bayanın gücü, sessizliğinde gizlidir. Bayan figürünü yüceltir lakin asla fetişleştirmez. Kumaşın içinde bir özgürlük vardır — bu yüzden Alaïa’nın elbiseleri asla “gösterişli” değildir ancak her vakit derindir. Formlar harikadır zira histen yapılmıştır.

Alaïa giysiyle bir müzisyen üzere çalışırdı. Bir dikiş, bir nota üzeredir. Kumaşın kıvrımıyla ritim, bölümün istikametiyle melodi kurar. Bu yüzden onun defileleri bir müzik üzere akar: sessiz lakin yankılı. Alaïa için terzilik, bir dua etme biçimidir. Gece yarısı, Rue de la Verrerie’deki atölyesinde, iğne ve iplik ortasında süren o sessizlik — aslında onunla İlah ortasında bir konuşmadır.

“Bir giysi vücudun üzerinde dans edebilmelidir.”
— Azzedine Alaïa

Ve o dans her keresinde tekrar başlar. Kumaş, form buldukça nefes alır; Alaïa’nın elleri bir heykeltıraşın sabrıyla, bir müzisyenin hassaslığıyla dokunur. Bu yüzden onun giysileri yaşlanmaz — tıpkı heykeller, tıpkı dualar üzere.