Yazı: Aslı Asil
İşte tam da bu ikilik üzerine düşündüm son günlerde. Çünkü ben de pijamamla köpeğimi gezdirirken komşularımın o bakışını üstümde hissediyorum lakin bir davete yahut sokak tarzının “wow” tesiri aldığı yerde giyince üstümdekiler soruluyor. Buradan sorgulamaya başladım. Pijamanın sınıfsal bir duruşu var mı diye. Bu dönem modaya baktığımda, özellikle ilkbahar/yaz 2026 defilelerinde, bir tuhaf oyun döndüğünü fark ettim. Pijama artık meskenin en samimi alanından çıkıp doğrudan podyumun başrolüne konmuş durumda. Missoni’nin runway’inde çizgili poplin pijama grupları, Dolce & Gabbana’nın baştan aşağı “loungewear” temalı koleksiyonu, Etro’nun dokuma ipek pijama setleri… Bu ortada bilenler bilir ben pijama kadınıyım -sen seversin sevmezsin, bilmem- Bu yıllardır de böyle. Daima rahat etmişimdir içinde. Rahat, konforlu, aksesuarla stilize edilebilen kadrolardır pijamalar. Pekala bir kıyafet ne vakit moda olur, ne vakit sosyolojiye dönüşür? Ve pijama sırf uyku değil, birebir vakitte görünmeyen bir sınıf aynası olabilir mi? Bunu düşünürken de aklımda daima neden “Avrupa Yakası” karakterlerinden Gaffur var hiç bilmiyorum…
ESKİNDEN SOYLULUKTU, ŞİMDİ HERKESİN
Saraydan kıyıya, kıyıda Instagram’a… Pijamanın kıssası, sandığımızdan çok daha köklü. 17. yüzyılda Avrupa aristokrasisinin en gözde rahatlama kıyafeti olan pijama aslında Hindistan kökenli bir giysiydi. Pamukluydu, boldu, doğaldı. Lakin Batı’ya geldiğinde konut konforundan çıkıp mesken içi itibar manası da taşıdı. Fransız sarayında, erkekler tütün içerken ya da meskenin dekoratif salonlarında vakit geçirirken, bu rahat bölümlü kıyafet bir boş vakit aristokrasisi sembolü olmuştu. Sonra sahneye Coco Chanel çıktı. Chanel, 1920’lerde bayanlar için plajda giyilebilen birinci ipek pijama ekiplerini tasarladı. Bu, pijamanın sınıf ve cinsiyetle olan hudutlarını yok eden toplumsal bir ihtilaldi. Konutta giyilen şey, bir anda estetik moda bir şey haline geldi. Güneş gözlüğü, çim sandalyesi, ipek pijama eşittir orta sınıfa göre bohem yaşam ancak üst sınıfa göre doğal bir uzantıydı. Bugün ise pijama çok daha farklı bir şekilde var: TikTok görüntülerinde “morning routine” konseptleriyle, Instagram’da #wfhstyle hashtag’i altında, Pinterest panolarında “silky loungewear” olarak yine paketlenmiş durumda. Pijama şimdi estetik bir yaşam şeklinin parçası. Fakat bu estetik yaşam gerçekten herkes için değil.
Pijamanın 100 Yılı
17. yy: Aristokrasi iç yer giyimi
1920’ler: Coco Chanel’in plaj pijaması
1960’lar: Hugh Hefner simgeselliği
2020’ler: TikTok “morning routine” estetiği
BOURDIEU’NÜN “DISTINCTION”U
Pijamanın parlaklaşması çağdaş modanın en güzel yanı olabilir (saten pijamalarıyla aşk yaşayan bayanın yazısı bu) lakin tıpkı vakitte en ironik çelişkisini de içinde taşıyor. Bir kıyafet, artık yalnızca kıyafet değil. Bunu Fransız sosyolog Pierre Bourdieu’nün “distinction” kavramıyla özetleyebiliriz: “Beğeni, yalnızca kişisel bir durum değil toplumsal pozisyonu görünmez bir şekilde kodlar.” Bugün pijamayı sokakta giymek daha çok bir güvende olma hissinin sözü. Ekonomik ve toplumsal güvenliğin varsa pijamayla dışarı çıkmak cool’dur, kendine özgüdür, “effortless” bir tarzdır. Lakin birebir pijama, bir başkasında “bakımsız” diye damgalanabilir. Çünkü sorun kumaşı, çizgisi ya da kalıbı değil de galiba kimin giydiğidir. İşte tam da bu yüzden, bir “Frette ipek pijama takımıyla” konuttan çıkmak toplumsal medyada 200k beğeni alıyorsa, Kadıköy pazarından alınmış naylon çizgili bir pijamayla meskenden çıkmak önyargı toplar. Kod birebir, vücut farklı, algı bambaşka. Pijama, bu yüzden tarz özgürlüğü olamıyor, görünmeyen sınıfsal rahatlığın kodlarıyla yüklü bir forma oluyor.
Pijama, pop kültürün de en beklenmedik başrol oyuncularından biri. Sinema tarihinde mavi kadrolarla flört eden karakterlerden çizgili pamuklu pijamaların konut içi özgürlüğü temsil ettiği kült sinemalara, unutulmaz sahnelerde daima varlık gösterdi.
SS26 SAHNESİNDE PİJAMA SEMBOLİZMİ
Missoni, Etro ve özellikle Dolce&Gabbana… ve bir sürüsü. Bu dönem defile podyumlarında pek çok pijama anına şahit olduk. Bu üç markadan özellikle bahsetmek istedim. Missoni, bu dönem çizgili poplin pijama gruplarını podyuma taşıdı; defilede gördüğümüz oversize çizgili gömlek ve kısa şort setleri, aslında mesken giysisi olarak doğmuş olsa bile yumuşak formu, “clean-cut” silueti ve kusursuz ton ahengiyle çağdaş şehir ritmine entegre etti. Etro ise bu dönüşümü desen ve doku üzerinden daha romantik bir estetiğe taşımıştı. İpekten dökülen, hafif parlaklık taşıyan, bohem desenli ekipler. Ancak bunların hiçbiri Dolce & Gabbana’nın SS26 atılımı kadar argümanlı değildi. Defilenin davetiyesine iliştirilen uyku bandı, konseptin sahnede ne kadar ciddiyetle yorumlanacağını henüz daha kapıdan içeri girmemiş biz konuklarına hissettirdi. Runway’de sahnelenen, ipek saten kadrolardan kristal işlemeli pijama bölümlü smokinlere, payetli sabahlıklardan nakışlı pijama pantolonlarına kadar tüm parçalar, uyku estetiğini gösteriye dönüştüren teatral bir lüks anlatısıydı. Bir vakitler saklı bir an sayılan yatak odası, D&G sahnesinde başrol performansına dönüşmüştü. Lakin soru hâlâ ortada: Sizce bu ihtilal kimin için?
Defilelerde poplin grupların, saten setlerin ve çizgili ipek dokuların gündüz şıklığına taşındığı yeni bir dönem yaşıyoruz. Bugün pijama, stiletto’larla toplantıya, deri çantayla yemeğe, loafer’larla havalimanına giden çok işlevli bir anahtar parça.
KONFORUN DA BİR BEDELİ VAR (BELKİ)
Pijamanın manası evvelce çok daha kolaydı. Uykuyla, dinlenmeyle ve mahrem alanla özdeşleşiyordu. Lakin bugün pijama sokakta, iş toplantısında, jet-setting yapan influencer’ın özel uçuşunda, hatta kırmızı halıda karşımıza çıkabiliyor. Biz bu dönüşümü nasıl bu kadar süratli kabul ettik derseniz pijama, sadece rahatlık değil, güvende hissetmek demek. Mesken ile dışarısı ortasındaki hudut, özellikle pandemiden sonra süratle bulanıklaştı. O perde de kalkınca, pijama ve hasebiyle konfor marifeti olanın tarzı değil, özgüvenin bir simgesi oldu. İşte burası kritik: Konfor, bir moda trendi olmadan önce bir zihin halidir.
Çünkü pijama giyip sokağa çıkmanın, “özgür ruhluluk” olarak okunması görünmez bir toplumsal güvenlik ağı gerektiriyor. Aileden gelen maddi rahatlık, çevresel statü desteği yahut moda bilgisinin yüklediği pozisyonlandırma hakkı… Yani pijama giymek bile sınıfsal bir lüks olabilir. Kimileri için pijama “moda oyunu”, kimileri içinse “görünmezleşme” riski.
Rahatsız eden tam da bu ayrım: Tıpkı kıyafet, tıpkı özgürlüğü sunmuyor.
Voleybolcu Ada Germen Korkmaz, en sevdiği sokak stilinin loungewear olduğunu sık sık lisana getiren oyuncu Eda Ece’nin kurduğu Jaya pijamalar ile.
PİJAMANIN TERCÜME EDEMEDİĞİ BİR ŞEY VAR
Bugün pijamanın podyumda, sokakta, kıyıda, ofiste, defilede olması çağdaş modanın ne kadar esnek ve süratli evrildiğini gösteriyor. Fakat birebir vakitte bu dönüşümün ne kadar orta sınıfsal çelişkiler doğurduğunu da unutmamak gerekiyor. Pijamayla dışarı çıkmak bir vakitler ayıptı, şimdi kimileri için hâlâ öyle. Fakat bir kısmı için de sanat, tarz, tutum, özgürlük beyanı. Birebir kıyafet herkes için birebir manaya gelmiyorsa, bu dönüşümü kim belirliyor? Pekala pijamayla sokağa çıkmak bir ayrıcalık mı, yoksa herkesin hakkı mı?
Ya da daha provokatif bir yerden soralım: Moda demokratikleşiyor mu, yoksa yalnızca tarz kisvesi altında sınıfsallığı tekrar mi üretiyor?
Unutmayalım, her şey bir pijamayla başlar bazen. Bazen bir pijama düşünecek çok şey çıkarır içinden.
Fotoğraflar: Launchmetrics Spotlight, Getty Images, Everett Collection, Shutterstock
Bu yazı ELLE Türkiye Aralık/Ocak 2025 sayısından alınmıştır.
