Sosyal medyanın sonsuz akışında vakit zaman dikkatimizi çeken şeyler bilgi, yaratıcılık ya da merak uyandıran içerikler değil, tam bilakis öfkeyi, kızgınlığı ve tansiyonu ateşleyen paylaşımlar olabiliyor maalesef. Zira insan beyni duygusal uyarılmayı harekete geçiren içeriklere rasyonel olanlardan çok daha süratli reaksiyon veriyor. İşte tam da bu nedenle Oxford Sözlüğü’nün “yılın kelimesi” ilan ettiği “rage bait”, yani bilerek öfke uyandırmak için tasarlanan dijital tuzaklar internet kültürünün en tehditkar akımlarından biri olarak karşımıza çıkıyor. Görünüşte saf bir görüntü, bir tweet ya da bir yorum… Ancak aslında kullanıcıyı kışkırtmak, hislerini kabartmak ve refleksif bir reaksiyon üretmeye zorlamak üzerine kurgulanmış kasıtlı bir strateji. Etkileşim sayılarını artırmak uğruna tasarlanan bu içerikler, uzmanlara nazaran sadece moral bozmakla kalmıyor, düşünme süreçlerimizi, his düzenleme marifetlerimizi ve hatta toplumsal irtibat biçimimizi dönüştürebilecek kadar güçlü tesirlere sahip.
Launchmetrics Spotlight
Duygusal Beyin Süratle Devreye Giriyor
Öfkenin, uyarılma seviyesi en yüksek temel hislerden biri olduğunu hatırlatan Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi’nden Uzman Klinik Psikolog Uluğ Çağrı Beyaz, “rage bait”in tam da bu noktaya temas ettiğini söylüyor: “Öfke hissettiren bir duruma karşı zihnimiz ‘tehlike var, harekete geç’ sinyali verir. ‘Rage bait’ bu otomatik sistemi direkt tetikliyor.” Bu içeriklere maruz kalındığında duygusal beyin devreye giriyor, sağlıklı düşünme, durup kıymetlendirme ya da perspektif alma geri planda kalıyor. Bu nedenle kullanıcılar çoğunlukla “sonucu düşünmeden” refleksif, daha dürtüsel yansılar vermeye başlıyor. Beyaz’a nazaran dikkat mühletinin kısalması, tartışmacı bağlantı şeklinin artması ve günlük hayatta empati kurma kapasitesinin zayıflaması “rage bait”in yaygın sonuçları ortasında.
Launchmetrics Spotlight
Peki, Ne Yapmalı?
“Rage bait”e ağır maruz kalmak beynin düşünme ve karar verme merkezi olan prefrontal korteksteki aktiviteyi azaltabiliyor. Bu da his düzenleme hünerlerinde önemli zayıflamaya yol açıyor. “Sürekli bir ‘savaş ya da kaç’ modunda kalmak gerilim eşiğini düşürür. Tahammülsüzlük artar, öfke denetimi zorlaşır. Birtakım bireylerde ise tam karşıtı bir tesir görülür, gerçek üzücü yahut öfkelendirici durumlara karşı duygusal duyarsızlık gelişebilir” diyor uzman görüşü. Öfke güçlü bir his; davranışları süratle yönlendirebiliyor ve birden fazla vakit da pişmanlık yaratabiliyor. Bu nedenle Beyaz, dijital okuryazarlık açısından en kıymetli adımın farkındalık olduğunu söylüyor: “’Rage bait’in hedefini fark etmek onun üzerimizdeki tesirini otomatik olarak azaltır. Bu içeriklere bilişsel bir filtreyle yaklaşmak duygusal aralık kurmayı kolaylaştırır.” Hasılı öfke uyandıran içeriklerden, tartışmacı bağlantılardan ve ferdî sonları zorlayan dijital ortamlardan uzak durmak ruhsal sıhhati müdafaada kritik bir rol oynuyor.
