Lorde’un Virgin albümü, vücudun ve kimliğin akışkanlığıyla, bağlantıların duygusal tortularıyla örülü bir glitch-pop kainatı kuruyor. Tracey Emin’in yerleştirmelerinden Greta Gerwig sinemasına, kuir tecrübeden yeme bozukluklarına uzanan bu günlük, sırf bir müzik albümü değil; büyümenin, dağılmanın ve tekrar varolmanın şiirsel bir haritası.

Lorde, Virgin, 2025

Lorde’un Virgin albümü çıktığında gece yarısı bir şehirlerarası otobüs seyahatindeydim. Hit kesimler dışında Lorde’un evvelki müziklerine derinlemesine hâkim olmadığım için bu haber birinci anda beni pek heyecanlandırmamıştı. Lakin albüm kapağını görmemle her şey değişti.

Kapakta, sanatçı Heji Shin’e ilişkin olduğunu sonradan öğreneceğim bir X-ray manzarası yer alıyordu. Lorde’un pelvis bölgesine ilişkin bu imaj, estetik olmaktan çok, şeffaflığı, içe dönüklüğü ve fizikî gerçekliği yansıtıyordu. Görselde pelvis kemiği, kemer, jean fermuarı ve bir doğum denetim aracı olan spiral üzere ayrıntılar yer alıyordu. Lorde’un daha sonra “my essentials” (vazgeçilmezlerim) diye bahsedeceği bu ögeler, onun gündelik hayatının en sıradan ve en gerçek kesimleriydi. Beni en çok etkileyen ise spiraldi; zira bu ayrıntı, toplumun baskılarına karşı bir bayanın kendi vücudu üzerinde kelam sahibi oluşunun görsel bir temsili üzereydi. Gerçekten, bayan vücudu, geçmişte ve bugün politik bir savaş alanına dönüştürülmeye çalışılıyor; bu göz gerisi edilemez bir gerçek.

Albüm kapağında ne cinsel nesneye indirgenmiş bir vücut, ne de eril bakışa hitap eden bir erotizm vardı. X-ray manzarası, sözün tam manasıyla bir “içgörü” sunuyordu. Görsel sadece Lorde’un vücudunu değil; ruhunu, hormonlarını, iç dünyasını ve yaşadığı fizikî dönüşümü de bizimle paylaşıyordu. Bu, “seksi” olmanın ötesinde; fizikî varoluşun doğal ve kırılgan bir haliydi.

Lorde

Albüm ismiyle birleşince bu görsel, zihnimde bir niyet zinciri oluşturdu. Virgin, yani “bakire” sözü birçok vakit dini, kültürel ya da cinsel çağrışımlarla yüklüdür. Fakat Lorde’un röportajlarına ve bilhassa Met Gala’da sunduğu, tasarımı kendisine ilişkin bant biçimli görünüme dair açıklamalarına baktığımda, burada öbür bir öyküyle karşılaştım. Bahsi geçen kostüm, Lorde’un da bilhassa vurguladığı üzere cinsiyet kimliğini ve vücudunu sorgulayışının yansımasıydı. Buna ek olarak, Lorde doğum denetimini bıraktığını ve yine ovulasyon yaşamaya başladığı üzere özel ayrıntıları da paylaşmıştı. Bu ferdî dönüşüm, Virgin sözüne yeni bir mana katıyordu: tekrar başlamak, değişmek, içe dönmek ve vücutla barışmak.

Tüm bu kanılarla birlikte, Lorde’un şiirsel ve metaforlarla dolu 11 şarkılık kainatına daldım. Müzikler, genç bir bayanın hayatını, bağlantılardaki yanlış anlaşılmaları, istek, aşk ve ayrılıkları, nesiller ortası travmaları, anne-kız tansiyonlarını, yeme bozukluklarını, cinsiyet kimliğiyle kurduğu akışkan bağlantıyı ve nihayetinde benliğiyle çatışmalarını anlatıyordu. Tam olarak tıpkı gün doğduğumu tesadüfen keşfettiğim bu bayanla, apayrı hayatlarımız olsa da, tıpkı yaşta emsal dehşetleri, coşkuları ve takıntıları taşıyorduk. Lorde, artık benim hayali arkadaşım üzereydi; saydam kapaklı bir günlüğü bana gönüllüce açmıştı. Sayfaları empati, heyecan ve şefkatle çevirdim.

Albüm, Hammer isimli müzikle açılıyor. “Çekiç” imgesi birinci anda zihinde agresif ve yıkıcı bir çağrışım yaratsa da kısa müddette Lorde’un kuir kimlik sorgulamalarıyla birleşerek dönüşüyor. “Some days, I’m a woman, some days I’m a man” (Bazı günler bayanım, kimi günler erkek) dizesi, Lorde’un yaşadığı kimlik dalgalanmalarını ve toplumsal cinsiyet etiketlerini alaşağı etme isteğini yansıtıyor. “When you’re holding a hammer, everything looks like a nail” (Elinde çekiç varsa, her şeyi çivi sanırsın) dizesi ise psikolog Abraham Maslow’un “enstrüman yasası” olarak bilinen teorisine gönderme yapıyor. Bu teoriye nazaran, kişinin bakış açısı ve araçları sınırlıysa, karşılaştığı her durumu tıpkı dar çerçeveden kıymetlendirme eğilimindedir. Lorde’un bu metaforu kimlik, vücut ve dilekler üzerine bir sorguya dönüştürmesi hem eleştirel hem de ferdî bir mana taşıyor. Her söz, ritim ve duraksama, bu süreçte yeni birer “araca” dönüşüyor.

Şarkının metaforları ve oyunbazlığı, albümün ses estetiğindeki “kesintili” yapının sadece akustik değil, kavramsal biçimde de işlediğini gösteriyor. Lorde’un müziğindeki bu “glitch” ögeleri, burada sırf bir “kusur” değil; Legacy Russell’ın Glitch Feminism’inde tanımladığı üzere, kusur olarak görünenin şuurlu olarak yahut özünden gelen doğal bir sapmayla yarattığı oyun alanı. Birtakım müzikleri dinlerken o denli uzun esler ya da ani ses bozulmaları oluyor ki, bir anlığına işitsel bir sorun yaşadığınızı sanabilirsiniz. Akabinde fark ediyorsunuz: Lorde sizinle oynuyor; müziğini, sesini, nefesini ve kelamını ritmik olarak yine örüyor. Bu kesintiler sırf biçimi değil, albümün mana dünyasını da dönüştürüyor. Hammer ve albümün başka kesimlerinde toplumsal cinsiyet ve vücut sabit değil; akışkan ve olasılıklara açık alanlar olarak sunuluyor. Lorde; kadınlık, erkeklik ve bu ikisi ortasında (ya da dışında) kalan boşluklarda özgürce geziniyor. Çocukluk, kadınlık ve annelik üzere kimlikler ortasında ise doğrusal olmayan bir akış yaratıyor.

Everyone I Have Ever Slept With (1963–1995) – Tracey Emin

Bu akışkanlık ve kendini arayış, albümdeki bir öteki dikkat cazip kesim olan Shapeshifter’da yeterlice belirginleşiyor. Lorde’un kendini bir türlü konumlandıramadığı, onaylanma ve görünürlük için sürdürdüğü birliktelikleri anlatıyor. Kimi kısa, kimi uzun, kimisi tutkuyla başlayıp sonra anlamsızlaşan ya da Lorde’un terk edildiği tüm o ilişkiler… Şarkıyı dinlerken “Everyone that I’ve slept with”(Birlikte olduğum herkes) dizesini duyduğumda, aklıma çabucak Tracey Emin’in neredeyse birebir isimli yerleştirmesi geldi. Lorde da bir röportajında bu şarkıyı yazarken Emin’in işinin zihninde yer ettiğini söylüyor.

Emin’in Everyone I Have Ever Slept With (1963–1995) isimli yerleştirmesinde, bir çadırın içinde sadece seks partnerlerinin değil; birlikte uyuduğu ve samimi bağ kurduğu tüm bireylerin – aile üyelerinden yakın arkadaşlara kadar – isimleri yer alır. Ekseriyetle “seviştiği kişiler” olarak algılanan bu söz, bu yerleştirmede şaşırtmaca yaratarak ve beklenmedik bir açıklık hali ile kişinin münasebetlerini ve kendini yine sorgulamasına yol açar. Çadırın tabanında ise şu cümle yazılıdır: “With myself, always myself, never forgetting.” (Kendimle, her vakit kendimle, asla unutmadan.) Bu cümle, kendine dönüşün, hatırlamanın ve kişinin kendiyle alakanın tabiri. Tıpkı Lorde’un müziklerde geçmiş münasebetleri isim vermeden lakin duygusal yankılarıyla anması ve bu bağlantılar üzerinden kendine bakışı üzere.

Albüm boyunca sıkça karşımıza çıkan “yatak” imgesi, sadece tensel bir alan değil; birebir vakitte yeme bozukluklarıyla uğraş edilen, kabuslarla dolu, aşkın ve utancın iç içe geçtiği bir kaos yeri. Bu da yeniden Tracey Emin’in 1998 tarihli My Bed isimli işini hatırlatıyor: sigara izmaritleri, iç çamaşırları ve boş şişelerle dolu, estetikten uzak lakin yaşanmışlık yüklü o yatak, rahatsız edici ölçüde samimi bir söz sunar.

My Bed (1998) – Tracey Emin

Favorite Daughter müziğine geldiğimizde, Lorde’un annesiyle kurduğu münasebet ve bu ilginin kendilik algısı üzerindeki tesirleri hissedilir. Küçük yaşlardan itibaren harika olmaya çalışan, annesine kendini kanıtlama muhtaçlığı duyan bir kız çocuğunun, 28 yaşında ve dünya çapında tanınan bir sanatçı olduğunda bile bu mükemmeliyetçiliği taşıdığı, mesleğine ve alakalarına yansıttığı görülür. Broken Glass modülü ise yeme bozukluklarıyla çatışmaların en açık anlatımıdır. Lorde burada daima aynaya bakan, kalori hesaplayan, zaman vakit o aynayı kırmak isteyen biri olarak resmedilir. Vakitle anlar ki problem vücudu değil, ona nasıl baktığıdır. Ayna kırılmıştır; algı çarpıklaşmıştır. Bu fark ediş sadece bir kabullenme değil, yaratıcı bir dönüşümün de başlangıcıdır.

Frances Ha sinemasından bir kesit

Albüm baştan sona bir öykü formunda ilerler. Virgin, eksiltili bir roman ya da açık uçlu bir sinema üzeredir. Albümün bu yapısı ve içeriği, bana mumblecore sinemasını hatırlatıyor: düşük bütçeli lakin ağır duygusal katmanlara sahip, büyüme sancıları, kişiselleşme, yersizlik ve zamansızlık üzerine kurulu anlatılar… Bilhassa Greta Gerwig’in yönetttiği Lady Bird ve tekrar Gerwig’in ana kahramanı canlandırdığı Frances Ha sinemalarıyla duygusal bir akrabalık kurmak mümkün. Lady Bird’deki anne-kız bağı ve bireyleşme dileği ile Frances Ha’daki yerini bulamamışlık, karmaşa ve dans ederek var olma hali Lorde’un albümünde karşılık bulur. Frances üzere Lorde da New York sokaklarında gezer ve dans eder. Zamansızlık, nostalji, mekânsal bulanıklık ve synth-pop’un titreşimleri, ses sapmaları ile birleşerek bu filmlerdekine benzeyen bir akış yaratır.

Ve işte metaforlarla dolu poetik lisanıyla tam da bugünün ve kaosun şairi olan Lorde, sonunda tüm rollerin, ilgilerin, aynaların, çarpık bakışların, annesinin, eski sevgililerin ve kimlik krizlerinin akabinde Virgin ile tekrar doğuyor. “Yanıyorum, müzik söylüyorum, oyunlar kuruyorum ve dans ediyorum” diyor ve bizi de içtenlikle dans pistine davet ediyor.

Virgin, sırf bir albüm değil; bedensel, zihinsel ve duygusal bir seyahatin haritası. Lorde’un yalnızca sesiyle değil; glitch’leriyle, vücuduyla, sorgulamalarıyla ve dönüşümüyle kurduğu bir kozmos. Albüm beni gece karanlığında içine çekti ve hâlâ zihnimde yankılanıyor, istikamet değiştiriyor ve genişliyor. Bu albüm, bir son değil; kimi vakit melankolik kimi vakit ekstazik bir geçiş merasimi.