Bir vakitler yalnızca arkadaşlarımızın tatil fotoğraflarını gördüğümüz toplumsal medya bugün neredeyse herkes için şahsî bir vitrine dönüşmüş durumda. Kusursuz ciltler, “başarılı” meslekler, estetik ömür alanları, romantik bağlar, fit vücutlar, lüks seyahatler… Ekranı aşağı kaydırdıkça karşımıza çıkan bu idealize edilmiş hayatlar bazen sadece ilham vermiyor, birebir vakitte içten içe bir eksiklik hissini de tetikleyebiliyor. Tam da bu yüzden toplumsal medyanın ruhsal tesirleri artık sadece “fazla ekran süresi” sorunu olarak görülmüyor. Zira mevzu birçok vakit görünenden daha derin: Kendimizi diğerlerinin hayatlarıyla ne kadar kıyasladığımız ve bu kıyaslamanın özdeğer algımızı nasıl etkilediği. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi’nden klinik psikolog İpek Erol’a göre toplumsal medya, insan tabiatında zati var olan kıyaslama eğilimini çok daha görünür ve daima hale getiriyor. Erol “Sosyal medya, insanın tabiatında aslında var olan kıyaslama ve yetersizlik hislerinin görünürlüğünü artırıyor ve bu hisleri daima tetikleyen bir ortama dönüşüyor” diyerek sorunun sırf dijital değil, tıpkı vakitte duygusal bir boyutu olduğuna dikkat çekiyor.
Launchmetrics Spotlight
Kıskançlık Daima Hissedilen Bir Duyguya Dönüşebiliyor
Kıskançlığın epey ilkel ve insani bir his olduğunu söyleyen İpek Erol, bu hissin çocukluk periyodundaki bağlanma ilgileriyle irtibatlı olduğunu belirtiyor. Lakin toplumsal medya çağında bu his sırf ortaya çıkmıyor, tıpkı vakitte kronikleşebiliyor. Erol’a nazaran artık beşerler sadece yakın etraflarıyla değil, binlerce kişinin “en âlâ anlarıyla” kendilerini karşılaştırıyor. Bu da kıskançlığın kısa periyodik bir histen çıkıp süreklilik kazanan bir iç baskıya dönüşmesine neden olabiliyor. Üstelik zihnimiz, gördüğümüz içeriklerin filtrelenmiş olduğunu bilse bile duygusal olarak onları gerçeklik üzere işlemeye devam ediyor. Erol bu noktada bilhassa “narsisistik yaralanma” kavramına dikkat çekiyor: “‘Ben neden bu türlü değilim?’ sorusu, bireyin kendi kıymet algısını etkileyip erken periyot yetersizlik ve değersizlik şemalarının tetiklenmesine yol açabilir.” Toplumsal medyada daima muvaffakiyet, hoşluk ya da “kusursuz yaşam” içeriklerine maruz kalmanın sadece kıskançlık yaratmadığını söyleyen uzmanımız, eksiklik, suçluluk, utanç ve değersizlik üzere hislerin da devreye girebildiğini vurguluyor. Bilhassa hayatının daha durağan bir devrinde olan şahıslarda bu tesirler çok daha ağır hissedilebiliyor.
Launchmetrics Spotlight
Bu Döngüden Çıkmak Mümkün
Uzmanlara nazaran birinci adım, tükettiğimiz içerikle kurduğumuz ilgiye daha dikkatli bakmak. İpek Erol, kişinin kendisine “Bu içerik bana ne hissettiriyor?” sorusunu sormasının değerli olduğunu söylüyor. Şayet bir içerik daima huzursuzluk, eksiklik ya da yetersizlik hissi yaratıyorsa o içerikten uzaklaşmanın ruhsal açıdan gözetici olabileceğini belirtiyor. Bunun yanında gerçek hayatla bağı güçlendirmek, içsel tatmin kaynaklarını artırmak ve toplumsal medya dışındaki münasebetleri beslemek de değerli. Mindfulness temelli yaklaşımların ise otomatik kıyaslama fikirlerini fark etmeye yardımcı olabileceğini söyleyen Erol, asıl sorunun toplumsal medyanın kendisinden çok onunla kurduğumuz münasebet olduğunu vurguluyor. Ve tahminen de en değerlisi: Hissettiğimiz kıskançlık sadece ferdî bir “zayıflık” değil. Zira bugün muvaffakiyet, hoşluk ve memnunluk kavramları makul kalıplar üzerinden yine üretiliyor. Algoritmalar, kültürel beklentiler ve dijital dünya da bu baskıyı daima besliyor.
