İstanbul doğumlu küratör ve girişimci Ilgın (Gigi) Sürel’in öncülüğünde hayata geçen Teaspoon Projects, sanat ve edebiyatın kesişim noktasında disiplinler ortası diyalogları teşvik ederek sanatsal tabirin hudutlarını genişletmeyi hedefliyor. Pop-up stantlar ve çok yönlü programlar aracılığıyla proje, sanat ile hayat ortasındaki etkileşimi araştırıyor ve hem kişisel hem de kolektif tecrübelerimizi şekillendiren ince bağlantıları ve derin akıntıları görünür kılıyor. Londra’daki birinci standıyla memleketler arası arenada yankı uyandıran Teaspoon Projects’i kurucusu Ilgın (Gigi) Sürel’den dinliyoruz.

Northwestern Üniversitesi’nde Fikri Mülkiyet Hukuku alanında yüksek lisans yaparken sanatla nasıl tanıştınız?

Klişe olacak lakin sanata daima ilgim vardı; annem küçükken bana “sanatçı minikkuş” kaygısı. Ancak sanırım dokuz yaşımdan sonra fotoğraf yapmayı bıraktım. Sebebi bilinmiyor. Evvel New York’ta, sonra Chicago’da hukuk yüksek lisansı yaptım ve daha New York’tan itibaren sanatı bir toplumsallaşma aracı olarak görmeye başladım. Evvel Guggenheim Müzesi’nin Young Collectors Council Acquisitions Committee’sine, akabinde Museum of Contemporary Arka Chicago’da bir komiteye katıldım. Başta gayem yalnızca hobi olarak sanatı desteklemekti; küratörlük ya da koleksiyonerlik üzere bir niyetim yoktu.

Chicago’dayken bir benefit dinner’da, yapıtını yakından tanıma fırsatı bulduğum bir sanatkarla birebir masaya denk geldim. Onunla sohbet ettikçe içimde bir merak uyandı ve o akşam onun yapıtına teklif verdim. O günden sonra sanatkarlar hayatımda daima dost olarak kaldılar. Küçükken çok fazla düşündüğüm ve hissettiğim için kendimi garip, hatta tuhaf hissederdim. Bu his üniversite yıllarımda da devam etti. Ancak sanatkarlarla irtibat kurmaya başladıktan sonra aslında yalnız olmadığımı fark ettim.

İstanbul’dan Londra’ya uzanan meslek seyahatiniz sizi bir küratör olarak nasıl şekillendirdi? Kendi sanat seyahatinizde sizi en çok motive eden ögeler neler?

İstanbul’da yaşarken bienal ve Contemporary Istanbul’a gitmek dışında sanatla çok yakın bir münasebetim yoktu. Fakat sanırım İstanbullu olmanın yaratıcılığa güçlü bir tesiri var. Biz epey duygusal insanlarız ve yenilikleri çok süratli içselleştirebiliyoruz. Empati yetimiz de çok gelişmiş; hem Batılı hem Doğulu sanatkarlarla kolay kolay bağ kurabiliyorum. Sanırım bu insani istikamet beni en çok motive eden şey. Kıssaları dinlemek, anlamaya çalışmak, soru sormak…

Teaspoon Projects fikri nasıl doğdu? Bu platformun çıkışındaki ilham kaynağınız neydi?

Kendi koleksiyonum ve sanatkarlarla dostluğum olduğu için sıkça “Kendi projeni yapacak mısın?” diye sorulurdu. Lakin içime nitekim sinmeyen, sadece bir şey yapmış olmak için yapılan bir stant fikri bana hiç cazip gelmedi. Geçen sene milletlerarası ‘blue chip’ bir galeri olan White Cube’daki işimden ayrıldıktan sonra biraz boşlukta hissettim ve büsbütün kendim için bir roman yazmaya başladım. Yazmak, başımı toparlamamı sağladı fakat tıpkı vakitte sanatkarlarla olan alakama de farklı bir gözle bakmaya başladım.

Romanların en hoş yanı, dünyayı daha karmaşık ve katmanlı bir formda anlamamıza yardımcı olmaları. Kurgu, net yanıtlar sunmak yerine düşünmeye, sorgulamaya, hatta bazen kaybolmaya alan açıyor. Sonra düşündüm: Bir stant de bu türlü olabilir mi? İçine girildiğinde yalnızca sanat yapıtlarına bakılan değil, izleyicinin de bir biçimde sürecin kesimi olduğu, katılabileceği, oynayabileceği bir alan… Teaspoon Projects bu türlü doğdu.

Pop-up stantlar yapıyoruz, çoklukla mesleğinin başındaki sanatkarlarla çalışıyorum, işleri biraz karıştırmayı seviyorum. Bazen içine performans giriyor, bazen metin, bazen yemek—hatta parfüm bile… Maksat, stant yerlerini daha sıcak ve yaşayan yerler hâline getirmek.

Şimdilik Londra’dayız lakin buraya bağlı kalmak üzere bir derdim yok, farklı kentlerde de işler yapmayı planlıyorum—İstanbul başta geliyor alışılmış. Teaspoon biraz oyun alanı üzere aslında; her stantla yeni bir şey denemek, sanatkarlar ve izleyiciler için biraz alışılmışın dışına çıkmak istiyorum. Her şeyin çok açıklanmış ve net olmasına alışığız ancak ben biraz da sorularla yaşamayı seviyorum. O yüzden Teaspoon’da kesin yanıtlar değil, keşfetme hissi var.

Teaspoon Projects’in açılış standı nerede, ne vakit ve nasıl gerçekleşti? Bu birinci stant, küratöryel bakışınızı nasıl etkiledi?

İlk standım A Thousand-Pointed Star, Marylebone’da bir haftalık bir şenlik olarak gerçekleşti. Açılış performansı, Müslüman olarak büyümüş bir İngiliz sanatçı olan Aliya Orr’dandı. Parfüm atölyesini dostum Cherry Cheng düzenledi; Jouissance isimli markası edebiyat ve sanattan ilham alıyor. Şiir gecesi, nakış ve yazı atölyeleri, Nina Gonzalez-Park ile sake ve tortilla etrafında şekillenen bir yemek etkileşimi de programdaydı.

Benim için stant yerlerinin yalnızca yapıtları sergilemek için değil, ziyaretçinin yapıtla gerçek bir bağ kurmasını sağlayacak biçimde kullanılması çok kıymetli. Ayrıyeten galerilere genelde sanat dünyasına hâkim şahıslar gidiyor. Geniş kitleler için bağ kurmak sıkıntı, zira onlara bu araçlar verilmiyor. Teaspoon Projects stantlarında farklı duyulara hitap ediyoruz. Mayıstaki ikinci standımız ise ikili bir şov olacak; çok daha küçük bir yerde gerçekleşecek. Bu sefer ziyaretçiler, dilerlerse 15 dakikalık sessiz ve yalnız bir vakit dilimi rezerve edebilecekler. Meditasyon yapabilir, yazabilir, kitap okuyabilirler—ben bile orada olmayacağım. Yani yalnızca workshop değil, yeri her manada en verimli formda kullanmak önceliğimiz. Birinci standım bana community konseptinin ne kadar kıymetli olduğunu ve hakikat, samimi bir yaklaşımla bunun ne kadar süratli inşa edilebileceğini gösterdi.

Yenilikçi bir sanat platformu olarak, stantların kürasyon sürecinde hangi yaratıcı zorluklarla karşılaşıyorsunuz?

Kalıcı bir yerim olmamasının hem avantajları hem de zorlukları var. Her yeni yerin farklı kuralları oluyor ve bazen mülk sahipleriyle uğraşmak sıkıntı olabiliyor. Sanatkarlarla irtibat benim için en kolay kısım zira epeyce sezgisel yaklaşıyorum. Zorluklar daha çok lojistik alanda çıkıyor.

Farklı disiplinlerden sanatkarlarla çalışmak projelerinize nasıl bir zenginlik katıyor?

Küratöryel pratiğim büyük ölçüde günümüz insan olma tecrübesine farklı bakışlar sunmaya dayanıyor. Bu tecrübe hem bedensel hem de ruhsal olarak çok katmanlı ve yalnızca fotoğraf ya da yağlı boya ile bunu yansıtmak bana yetersiz geliyor. Doku, malzeme, bakım, vakit, emek—bunlar çok değerli.

Platformunuz aracılığıyla ferdi ve kolektif anlatıları izleyiciye aktarma süreciniz nasıl ilerliyor?

Bu soruyu sormanız beni çok keyifli etti zira Eylül ayında gerçekleşecek küme standımızda, hafıza ve anılara kişiselden başlayıp kolektife uzanan bir yaklaşımla bakıyoruz. Nobel ödüllü muharrir Annie Ernaux’nun ‘autofiction’ pratiğinden ilhamla bu sergiyi kurguladım. Görüntü, fotoğraf ve heykelin yükte olduğu bir stant olacak. Anıların lineer değil, tersine döngüsel ve üst üste binen bir yapısı olduğunu vurgulayan bir anlatı kuruyoruz. Yani ailemizin biz doğmadan evvel yaşadığı bir göç ile dün akşam gittiğimiz bir yemek ortasında görünmeyen lakin güçlü bağlar var.

Türk sanatkarlarının memleketler arası arenada daha fazla yer alması için ne üzere projeler geliştirmeyi hedefliyorsunuz?

Örneğin, Eylül ayındaki standımda iki Türk sanatkarın yapıtları yer alacak, bir öbür sanatçı da performans gerçekleştirecek. 2026’da Istanbul’da bir stant yapmayı planlıyorum, tıpkı biçimde Lizbon da radarımda. Bu sene New York’taki ilişkilerimi da geliştireceğim. Eylül’deki üzere hem lokal hem Türk sanatkarların bir ortaya geldiği stantların, küratöryel pratiğimde kıymetli bir yer tutmasını istiyorum. Evvel Londra’da projeyi sağlamlaştırdıktan sonra yurtdışına açılmanın daha kolay olacağını düşünüyorum.

Ama yalnızca “Türk sanatçı gösteriyorum” üzere sonlandırıcı bir yaklaşımdan yanayım diyemem. Bu biraz ayrıştırıcı olabilir. Geçtiğimiz haftalarda Londra’da yaşayan iki genç Türk sanatkarla birlikte bir aktiflik yaptık. Kıbrıslı ve Meksikalı iki sanatkarın da iştirakiyle, kitaplar ve semboller üzerinden yazı idmanları içeren bir workshop gerçekleştirdik. Sonrasında pişmaniye ikram ettik, hem sözün kökeni hem de tatlının dokusu üzerine tatlı sohbetler ettik. Çin’in Sichuan bölgesinden gelen bir iştirakçi, pişmaniyenin çocukken tattığı bir tatlıya çok benzediğini söyledi. Yani Türk sanatkarlara alan açarken, birleştirici bir yaklaşım benimsiyorum.

Sanatı bir “dönüştürücü güç” olarak görüyorsunuz. Sanatın hayat üzerindeki bu dönüştürücü gücüne dair şahsî gözlemleriniz neler?

Sanat, zaafiyet gösterebilmektir—vulnerability. Bu sözün tam Türkçe karşılığını bulmak sıkıntı. Profesyonel hayatta, hatta gündelik ömürde bile bundan kaçınırız. Ancak bu, insanın kendisinden de kaçması demek. Sanat bence beşere korkmamayı, kendisiyle yüzleşmeyi ve hisleriyle barışmayı öğretiyor.