Röportaj: Suzan Yurdacan
Fotoğraflar: Pinar Gediközer

Bu sefer röportajda çok fazla soru sormama gerek kalmadı çünkü Minoa kitapçılarının kıssası öyle uzun, ayrıntılar ve hayaller içeriyor ki kurucuları Petek ve Nazım Tokuz anlattıkça her yanıtta farklı bir öykü bulunuyor. Özellikle Nazım Bey, daha çok anlattı. Anlatmadı, birinci Minoa’dan, kuruluşundan bugüne kadar tüm aşamaları tekrar tekrar yaşadı da diyebiliriz. Bu ortada, ödülü de duymayan kalmadı sanırım. 2023 yılında, İstanbul Akaretler’deki Minoa Kitabevi, Londra Kitap Fuarı tarafından verilen Yılın Bağımsız Kitabevi ödülünü aldı ve “İstanbul’da görülmesi gereken bir yer ve örnek bir kitapçı” olarak tanımlandı.

Bir kitapçı açma fikri birinci ne vakit doğdu? Çocukluğunuzdan beri öyle bir hayaliniz mi vardı?
Annem söyledi: ben üç dört yaşındayken “Ben büyüyünce kitapçı olacağım” diyormuşum. Bunu hiç hatırlamıyorum olağan. Annemden gelen bilgi. Fakat bahis şuydu: Çok seviyorum kitap ve kitapçıları. Şişli’de Sander Kitabevi vardı evvelden, Abide-i Hürriyet Caddesi’nde, oradan çıkmazdım. Her gün okuldan sonra oraya giderdim. Almaya param yetmezdi, kitapçıda kitap okur, konuta dönerdim. Sonraları 2011-2012’de Robinson Kitabevi’nin kapanma süreci yaşandı. Çok sevdiğim de bir yerdi. O sırada bizim oturduğumuz apartmanda bir dükkan vardı. “Burayı kitapçı mı yapsak?” dedik…İşe giriştik. Öyle yarı hobi yarı iş hissiyle. Başta özendik ancak gereğince vakit ayırmadık.

Peki, nasıl bir kitapçı yapmak istediğinizi biliyor muydunuz? Bu, başınızda çok net miydi, yoksa yaparken mi şekillendi?
Birincisi. Türkiye’de özellikle iki şey çok dikkatimi çekiyordu ve rahatsız ediyordu. Kitapçılar atmosferine önem verilmeyen, sadece kitap üzerinden atmosferi iyileşen yerler oluyordu. Bu bana doğru gelmiyordu. İnsanları biraz davet eden bir yer olması lazım diye düşünüyordum. İkincisi de aslında o daha önemli: Minoa ismi. Minoa, Giritli bir medeniyet ve bir Akdeniz kitapçısı. Böyle sırf bir tür kitapçısı. Akdeniz’le ilgili tarih kitapları, işte o bölge ülkelerinin kitapları, kültürü ile ilgili edebiyat kitapları olacaktı. Öyle konuştuk ancak o vakit çok dar bir seçki oluyor. Güzel bir fikir üzere görünse de uygun bir kitapçı olamayacaktı. 2012-2013 üzere, daha dükkanı açmadan Frankfurt Kitap Fuarı’na gittik, Londra Kitap Fuarı’na da. Şimdi orada insan kendini o kadar kötü hissediyor… Birkaç yüz kitapla kitapçı olunmaz. O, hobi üzere bir şey olur. Bir anda tam bilakis döndük. Bir kitapçı ne kadar zenginse o kadar gerçek bir kitapçı olur. Dolu dolu. Şey de öyledir ya, konutunuzdaki kütüphaneniz de. O bahiste da çok dikkatliyim. Birinin böyle jilet üzere bir kütüphanesi varsa o çok okuyan biri değildir, biliyorum. Yani o kitaplara bakıyor olabilir, ortada okuyor olabilir, öbürünün böyle üstüne kitaplar doldurulmuş, orada burada yığılı kitaplar…Paris’te Shakespeare and Co. çok meşhurdur. Orada her yerden kitap fışkırır. Bunu görünce “Bu güzel bir şey” dedim.

Kitap TEMEL İHTİYAÇ
Minoa kurucularından Petek Tokuz ne güzel söyledi… “Kitap ruhun muhtaçlığı. Sanat gerekli bir şey mi? Yok, değil. Fakat sanat olmazsa yaşam çok sıkıcı olur. Kitap da öyle bir şey. Yani mecbur değiliz ancak olunca da hayat daha güzel geçiyor. Biz böyle seksen kişilerle senelerce yönetim edip 2023’te yüz kırk kişiye çıktık. Çünkü orası (Minoa Pera) kocaman bir alandı. Tarihi bir bina olmasına rağmen içi pak ve dükkan haline getirilebilecek bir altyapıya sahip olduğundan bizim için rahat oldu. Lakin yapılması gereken pek çok iş olduğu için de riski yüksekti. Ne yaptık? Kitapçı açtık, kafe açtık. Yani kitap, kafe, restoran. Bir de sahne eklendi buna. O sahneyi de tekrar Nazım’ın fikriyle black box haline getirdik. Dekorasyon değişti ve orada klasik müzik konseri de tiyatro gösterileri de diğer onlarca kültür-sanat aktiviteleri de yapılıyor; pek düzgün işler oluyor. Buradaki asıl maharet bunu koruyabilmek. Onun için de mümkün oldukça daha çok düşünmemiz gerekiyor.”

Dolu dolu rafları ve tatlı bir kaos vardır, demek siz de bunu seviyorsunuz…
Ben bir şehre giderken önceden kitapçılarını çalışır giderim. Yani o kitapçıları merak ederim, bakarım, bulurum. Mesela yarım saat, bir saatlik bir aralık değilse, oraya yürürüm. Keşif üzere. Restorana gitmek de hoşuma sarfiyat ancak daha çok kitapçı seviyorum. Mesela müzeye gitmeyi pek istemem. Ancak müzede birkaç tane eser seçiyorum kendime, hoşuma giden bir şeyler varsa. Yalnızca onlara bakmayı seviyorum. Bizim için önemli birkaç yapıta bakarız, illa oranın en önemli yapıtı olmasına gerek yok. Kitap da böyle bir şeydi. Minoa’ya dönecek olursak, Akaretler’de 2014 Ağustos’unda birinci dükkanı açtık. İlk ve tek dükkan olacaktı aslında. Plan buydu. Hatta tanıdıklar, arkadaşlar, “Çok para harcamayın, kitapçı hele burada Akaretler’de, hiç olmaz” dediler. “İyi kitapçı oldu mu kitap meraklısı insan gelir” dedim. Ben de kendi kendimi müşteri üzere düşünerek ikna etmeye çalıştım. Üç dört yıl tek dükkan oldu. Dükkan aslında büyüdü daima. İlk açtığımızda iki yüz elli metrekarelik bir dükkandı. Sonra kısmet oldu, yan tarafı aldık. Yan tarafı alınca bir altmış beş metrekare eklendi. Sonra üst tarafı kiraladık. Organik bir şekilde büyüdü ve gelişti.

Minoa kendi kendini büyüttü…
Tabii, doğal. Ondan sonra yeni bir dükkan açalım diye hiç düşünmedik. Rıfat (Edin) geldi bir gün. “Bu dükkan çok güzel, benim de Ortaköy’de bir yerim var.” Çok tatlı bir yer lakin Ortaköy’ün bizim dünyamızla alakası yok. Orası olmadı. Sonrasında Mudo geldi. O da çok komik bir kıssa aslında. Ben mimari işlerle ilgili Mudo Concept mağazasındayken iş yaptığım kişi Mustafa Bey’in çok yakın arkadaşı çıktı. Onunla da “Aaa ne haber, nasılsın?” diye konuştuk ve işte biz mobilya seçimi falan yaptık, döndük. Sonra çay, kahve içiyoruz. Giderken “Ben kartımı vereyim” dedim. Kitapçıyı yeni açmışız. Mustafa Bey de sanata meraklı, sanat kitapları da var. Oradan müşteri yakalarım diye düşündüm. Özetle, 15 gün sonra Mudo’nun içine bir tane corner dükkan açtık. Sonra Nişantaşı’na açtık, sonra Bağdat Caddesi’ne açtık.

Kitapçı açmak göründüğü kadar kolay ve romantik bir şey değil galiba?
Hiçbir iş öyle değil esasen. Şimdi moda oldu fakat bir iş ne kadar seksi görünüyorsa aslında gerçeği de o kadar zordur. Biz de ikisini birden, kitapçı ve kafe açtık. Herkes kafe açmak istiyor. Buyursunlar, kafe açsınlar. Yılın üç yüz altmış beş günü, günde 12 saat çalışacaklarsa çok zevkli bir iş. Çalışmak istemiyorlarsa korkunç bir iş. Pek çok kişi buluşma noktası olarak bir kitapçıda buluşmayı seviyor. Böyle bir hype da var, değil mi? Kahve, kitaplar… Bu bahiste birçok eleştiri de alıyoruz. Çok hoş bir yere değindiniz. O da şu: yani işte “kitabı dekor olarak kullanıyorsunuz”, işte “Pera’da merdivenlerde var, burada kitaplardan lambalar var” falan. Tamam lakin insanları bir şeylere alıştırmak üzere bu. Daha çekici bir yer olunca daha çok insan geliyor. Hepsi kitap okuyor mu? Okumuyor. Birçoğu bizim dükkanlara fotoğraf çektirmeye geliyor. Kitaplarla fotoğraf çektiriyorlar. Tahminen o fotoğrafı gören biri, çocuğu, annesi, babası, biri, kitaba merak sarar, bir dönüşü olur… Alacak olan kitabı zati alıyor. Bazen o niyetle gelmeyen de alıyor. Lakin gelip almayana da bir şey diyemeyiz ki. Yani zorla insanlara kitap al diyemeyiz. Dekorasyonunun güzel olması ya da kitapları dekorasyonda kullanması yahut yemek, içmek, müzik üzere başka işler yapması o alanda… Kitapçı yeterli bir kitapçı değilse, koleksiyonu zayıfsa zati fark etmez. Bizim de eksikliklerimiz var lakin kendi içinde her dükkan bir konsepte sahip. Biz kitapçılık yapıyoruz, mağazacılık yapmıyoruz. Bugün burada bir kitabı bulamazsanız ben size yarın onu bulup getiririm. Çünkü bütün bağlantılarımız gerçek kitabevi bağlantıları. Hasebiyle o eleştirilerin çok önemli olduğunu düşünmüyorum. Burada bir kitabevi işi yapıyoruz.

“Bu, beşere iç huzur veren bir iş. Vakit zaman , biz de tüketimi destekliyoruz diyorum. Ancak sonra bakıyorum, kitap ve yiyecek içecek satmak tam tüketimi desteklemek değil aslında. Meskende asılı duracak aksesuar/kıyafet üzere bir şey satmıyoruz. Yani meskeninde çok kitabın olması kimseye ziyan vermiyor.”

Etkinlikler de düzenliyorsunuz…
Amacımız tüm bunların sonucunda daha çok kitap satılmasını sağlamak. Mesela daha çok kahve satılması asıl çıkış noktamız değil. Fakat daha çok kahve satarsak daha çok kitap satıyoruz. İkisi birbirlerini destekliyorlar. Ancak amaç kafenin içine kitapçı açmak değil, bir kitapçının içine kahveci açmak. Şöyle bir gerçek de var: Kitap, fiyatı belirlenen bir ürün. Yani dünyada neredeyse başka hiçbir üründe bu yok. Siz dükkanınızda ne satarsanız, istediğiniz fiyatı koyabilirsiniz. Kitapta bu, müşteriyi çok negatif etkileyen bir şey olduğu için biz başından beri ithal kitaplarda da yerli kitaplarda da işin bu kısmına çok dikkat ediyoruz. Online ticarette ise büyük bir haksız rekabet var. Adamın dükkanı yok, hiçbir şeyi yok. Yüzde beş kârla kitabı satabiliyor, müşteriye yüzde kırk indirim veriyor. Biz zati yüzde kırk kâr edecek olsak bile orada yüzde bir, yüzde iki para kazanır mıyız hesabı yapıyoruz. Kirası, elektriği, çalışanıyla, yani bayağı önemli bir maliyet getiren bir iş aslında. Başka bir perakendeden hiçbir farkı yok. Kitapçılarda çalıştırdığımız arkadaşların hepsinin kitap bilgisi olması gerekiyor. Bu da işin başka sıkıntı bir yanı. Lakin severek yapıyoruz.

Anlattıklarınızdan anladığım kadarıyla kitapçı açmak başka bir işyeri açmaktan pek farklı değil, hatta güç. Pekala siz bu işi yaparken, her zorluğu ile birlikte (veya rağmen) en büyük motivasyonuz nedir?
Ülkemizden de doğru düzgün şeyler çıkar, bunu gösterebilmek, hem yurtdışındaki mecralara, insanlara bunu gösterebilmek. Bunun çok önemli olduğunu düşünüyorum. Eski işimi yapıyor olsam da öyle hissederdim. Bu işin zorlukları var fakat gerçekten çok da eğlenceli. Eğer seviyorsanız çok eğlenceli. İkimiz de günde 12 saatten fazla, haftada yedi gün çalışıyoruz. Ben konutta duramıyorum. Her gün dükkana gidiyorum, dükkanda (kitapçıda) buluyorum kendimi.

Dört yaşındaki Nazım, içinizdeki çocuk çok memnun olmalı. Hayali gerçek oldu, sürekli kitapçıda vakit geçiriyor.
Aynen öyle.

Son söz olarak, “Minoa kendi kıssasını güzel bir şekilde yazıyor” diyebiliyor musunuz, öyle mi?
Petek’le bazen arbede ettiğimizde “ben sıkıldım falan” diyorum lakin ölene kadar da çalışacağım. Ölene kadar da bu işin başında olacağım. Bunda çok net kararlıyım. Çünkü yaptıklarım, kitaplar ortasında olmak bana yaşama gücü veriyor.

Bu yazı ELLE Türkiye Mart sayısından alınmıştır.