Bazen yalnızca yeterli hissetmek için haber akışını susturmak istiyoruz. Ekranı kapatmak, toplumsal medyada süratlice kaydırmak, o ağır imajları görmemek… Zira dünya ziyadesiyle gürültülü ve ziyadesiyle acı dolu. Savaşlar, sarsıntılar, afetler, direkt yaşamıyor olsak bile içimizde bir yerlere dokunuyor. İşte tam bu noktada devreye “kaçınma” giriyor. Kendimizi korumak için şuurlu ya da bilinçsiz formda uzaklaşıyoruz. Fakat uzmanlara nazaran bu aralık her vakit güzelleştirici olmayabilir. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Uluğ Çağrı Beyaz, travmatik olaylardan kaçınmanın başlangıçta bir savunma sistemi olduğunu lakin uzun vadede duygusal yüzleşmeyi erteleyebileceğini söylüyor. Kaçınma davranışı, rahatsız edici bir olay sonrası süratli bir rahatlama gereksinimiyle ortaya çıkan, bazen şuurlu bazen bilinçsiz bir uzaklaşma yansısı olarak tanımlanıyor. Beyaz’a nazaran bu davranış üç halde görülebiliyor: bilişsel kaçınma (belirli mevzular üzerine düşünmemek), duygusal kaçınma (bazı hisleri hissetmemeye çalışmak), bağlamsal kaçınma (olayı hatırlatan ortamlardan ve içeriklerden uzak durmak). Empati, kaygı, geçmiş travmalar ve denetim gereksinimi da bu davranışın temel nedenleri ortasında. Lakin sormadan edemiyoruz: Sanki kendimizi müdafaaya çalışırken aslında neyi erteliyoruz? Ruh sıhhatimiz için hakikat istikrar nerede başlıyor?
Launchmetrics Spotlight
Görsel Medya Etkiyi Artırıyor
Özellikle savaş ve afetlerin görsel–işitsel medya aracılığıyla sunulması kaygı ve korkuyu daha ağır hale getirebiliyor. Travmatik imajlara tekrar tekrar maruz kalmak, kişi direkt etkilenmemiş olsa bile gerilim düzeyini yükseltebiliyor. Bu noktada birçok kişi kendini korumak için haberlerden büsbütün uzaklaşmayı seçiyor. Lakin uzmanlara nazaran bu strateji uzun vadede duygusal güzelleşmeyi geciktirebiliyor. Kaçınma aslında bir savunma düzeneği. Kişi, duygusal dengeyi korumak ve anksiyeteyi azaltmak için şuurlu ya da bilinçsiz bir halde uzaklaşmayı tercih edebiliyor. Lakin Beyaz’ın altını çizdiği kıymetli bir nokta var: “Sürekli görmezden gelmek, olayın yarattığı duygusal tesirlerle yüzleşmeyi ve gerektiğinde dayanak aramayı ertelemek manasına gelebiliyor. Travmatik olaylar dünyaya dair itimat hissini zedeleyebiliyor. Haberlerden uzak durmak birtakım bireyler için ‘kontrolü tekrar kazanma’ eforu manasına geliyor. Bilgi akışını kesmek süreksiz bir itimat hissi yaratabiliyor. Ancak bu durum, kişinin içsel korkusunu büsbütün ortadan kaldırmıyor; sadece erteliyor.”
Denge Şart
Uzmanımıza nazaran travmatik olaylardan büsbütün kopmak da daima maruz kalmak da sağlıklı değil. Ruh sıhhatinde istikrar kişinin duygusal sonlarını tanıması, gerektiğinde içerikten uzaklaşması fakat büsbütün izole olmaması manasına geliyor. Aşikâr bir ölçüde bilgi sahibi olmak empati geliştirmeyi, bilinçlenmeyi ve hatta yardım etme motivasyonunu destekleyebiliyor. Kaçınma, başlangıçta hami bir refleks olabilir. Fakat uzun vadede güzelleşmenin yolu, hislerle temas kurmak, gerektiğinde takviye almak ve şuurlu bir medya tüketimi geliştirmekten geçiyor. Travmatik gündemden uzaklaşmak bir zayıflık değil lakin büsbütün kaçmak da tahlil değil. Ruh sıhhati için asıl değerli olan, kişinin kendi hudutlarını tanıdığı bir istikrar kurabilmesi.
