“Tatlı yememeliyim, pizza fazla yağlı, gece atıştırmak çok yanlış…” üzere cümleler kulağınıza tanıdık geliyor mu? Yemek, aslında en temel gereksinimlerimizden biri. Lakin günümüzün diyet kültürü, hoşluk standartları ve toplumsal medya baskıları nedeniyle çoğumuzun tabağına yalnızca yiyecek değil, birebir vakitte dert, yasak ve pişmanlık da doluyor. İşte bu noktada devreye “food guilt” yani yeme suçluluğu giriyor. Birçok kişi yemekten aldığı keyfi “keşke yemeseydim” niyetiyle gölgelerken aslında vücudunda duyduğu gereksinimi inkar etmiş oluyor. Meğer yemek sırf kalori almanın değil kültürel bağ kurmanın, toplumsal bağları pekiştirmenin ve hayattan keyif almanın da bir yolu. Velhasıl yeme suçluluğu sırf tabaktaki yiyecekle ilgili değil zihnimizde, kalbimizde ve toplumsal kodlarımızda şekillenen bir his. Pekala, bu suçluluk nereden geliyor ve onunla nasıl başa çıkabiliriz?
Instagram / @dualipa
Neden Hatalı Hissediyoruz?
Yeme suçluluğunun en temel sebeplerinden biri, yiyecekleri “iyi” ve “kötü” olarak ayıran katı diyet kültürü. “Bunu yersen kilo alırsın, şunu yersen sağlıklı görünürsün” üzere kalıplaşmış yargılar yemekle olan ilgimizi keyiften çok kurallara dayalı bir gayrete dönüştürüyor. Buna toplumsal baskılar da eklenince ülkü vücut mitleri, ince olmayı hoşluk ve muvaffakiyetle eşleştiren telaffuzlar kendimizi yetersiz ve başarısız hissetmemize yol açabiliyor. Toplumsal medya ise bu tabloyu daha da pekiştiriyor: Filtreli görseller, “mükemmel” bedenler ve yanlış yorumlanan sağlıklı hayat trendleri kendi vücudumuzu daha zalimce yargılamamıza sebep oluyor. Kendi iç sesimiz yani içsel diyaloğumuz da bu duyguyu besliyor, kendine karşı fazla sert, eleştirel ve yargılayıcı olmak suçsuz bir yemek anını suçlulukla gölgeleyecek güçlü bir tetikleyici haline geliyor.
Instagram / @sofiavergara
Psikolojik Etkileri
Kabul edelim, daima yiyeceklerle suçluluğu bağdaştırmak sırf yeme alışkanlıklarını değil özgüveni, benlik algısını ve toplumsal ömrümüzü da etkileyebiliyor. Ve ne yazık ki bu his vakitle yeme bozukluklarına taban hazırlayabiliyor yahut “yoyo” diyet döngüsünü tetikliyor. “Yeme suçluluğu, kişinin yemekle olan sağlıklı bağını zedeler. Beslenme bir gereksinimdir, suçluluk hissi ortaya çıktığında vücudu beslemekten çok ruhu yormaya başlar” diyor Batıgöz Sıhhat Kümesi Balçova Cerrahi Tıp Merkezi’nden Uzm. Dr. Sema Bayçın ve ekliyor: “Sürekli suçluluk duygusu kişinin beslenme davranışını olumsuz tesirler ve vakitle kısır bir döngü yaratır. Kişi, yasaklı yiyeceklere daha çok yönelir ve bu durum hem ruhsal hem de fizyolojik problemlere yol açabilir. Yeme suçluluğuyla başa çıkmanın değerli adımı, kendine şefkat göstermektir. Orta sıra tatlı ya da abur cubur tüketmek beslenmenin doğal bir modülüdür. Burada kıymetli olan sıklık ve ölçüsü dengelemektir. Suçluluk yerine şefkatle beslenmeyi seçmek kişinin yemekle olan alakasını düzgünleştirir ve sağlıklı bir ömrün kapısını ortalar.”
Instagram / @chrissyteigen
Çözüm “Mindful Eating”
Beslenme alışkanlıklarında sık yapılan yanılgılardan biri yiyecekleri büsbütün yasaklamak ya da sınırsız özgür bırakmak ortasında keskin çizgiler koymak aslında. Bu katı yaklaşım yemekle olan ilgimizi bozarken suçluluk hissini da tetikliyor. “Denge yaklaşımı, yiyecekleri güzel yahut makûs olarak etiketlemek yerine porsiyon denetimi ve şuurlu tercihler üzerine heyetidir. Örneğin tatlıyı büsbütün hayatınızdan çıkarmak yerine haftada birkaç defa küçük porsiyonlarla tüketebilirsiniz. Bu yol hem ruhsal rahatlama sağlar hem de uzun vadede sürdürülebilir beslenme alışkanlıklarının oluşmasına yardımcı olur. ‘Mindful eating’ prosedürü kişinin yemek sırasında bedensel sinyallerine odaklanmasını sağlar. Yavaş yemek, açlık-tokluk istikrarını gözlemlemek ve duygusal yeme dürtülerini fark etmek bu yaklaşımın temelini oluşturur. Suçluluk yerine şefkatle beslenmeyi seçmek kişinin yemekle olan alakasını düzgünleştirir ve sağlıklı bir ömrün kapısını aralar” diyor Uzm. Dr. Bayçın.
